Hoe houden we virussen wereldwijd onder controle? Door Prof. Erika Vliege – 17/12/2026

We moeten ons mentaal en praktisch erop voorbereiden dat grote uitbraken en zelfs pandemieën kunnen terugkomen, ook in Europa. Zo waarschuwt infectiologe Erika Vlieghe in haar laatste boek ‘Gepokt en gemazeld’.

Erika Vlieghe (°Bonheiden 1972) is internist-arts en infectiologe aan het UZ Antwerpen. Ze doctoreerde in 2014 met haar scriptie The microbiological spectrum of invasive bacterial infections in Cambodian adults and implications for standard treatment guidelines.

Ze doceert aan het Instituut Tropisch Instituut en aan de Universiteit Antwerpen.

Prof. dr. Vlieghe is auteur van verschillende nationale en internationale academische wetenschappelijke artikels.

Tijdens de Covid-19-pandemie van 2020 maakte Erika Vlieghe deel uit van het ‘Wetenschappelijk comité Coronavirus’ door haar expertise in het onderzoek infectieziekten en behandeling van patiënten. Dit orgaan adviseerde de diverse Belgische gezondheidsautoriteiten over de bestrijding van het virus en maakte prognoses over de ontwikkeling en de verspreiding ervan in België.

In het boek “gepokt en gemazeld”  beschrijft Vlieghe hoe we de afgelopen decennia, zeker in Europa, niet bezig waren met het creëren van een soort ‘pandemische paraatheid’. We dachten dat dergelijke pandemieën tot het verleden behoorden, tot COVID-19 in Europa aan land ging en zwaar om zich heen sloeg. “We dachten niet aan strategische stocks en omarmden het mondmasker maar zeer laat als mogelijk preventiemiddel”, beschrijft ze  in haar boek. Ze pleit daarom voor een betere voorbereiding op nieuwe uitbraken en pandemieën.

Tijdens het uitdijen van de pandemie was er dan weer aandacht voor “hoe kunnen we een pandemie in de toekomst vermijden”, maar die aandacht verslapte opnieuw zodra de uitbraak onder controle was. Zo komen we steeds opnieuw in een cyclus van ontkenning en paniek, klinkt het.

Toch werd de afgelopen jaren een plan opgesteld dat zo dicht mogelijk aanleunt bij een pandemieplan, een zogeheten ‘grieppandemieplan’. Dat werd in 2009 nog eens geactualiseerd, maar bleek bij de uitbraak van COVID-19 niet meer up-to-date, onder meer door de zesde staatshervorming en de vorming van ziekenhuisnetwerken. 

Daarom pleit de infectiologe voor een uitgeschreven en uitgestippeld langetermijnplanning, dat helder zegt wat er moet gebeuren en door wie. Dat plan moet dan worden geactualiseerd, bijgewerkt en ingeoefend. Ook de communicatie tijdens een pandemie moet rechtlijniger, in mensentaal en  duidelijker zijn voor de burger. “Een crisis zou niet het enige moment mogen zijn waarop we onze structuren op orde beginnen te zetten.”

Er is ook hoopvol nieuws: vijf jaar na COVID-19 zijn verschillende controleorganen (zoals de Risk Management Group) versterkt, wordt er wekelijks gerapporteerd over luchtwegeninfecties en heeft ventilatie van binnenruimten aan belang gewonnen.